Vacatures 10 nieuw

Bewegen voor mensen met ernstige meervoudige beperkingen (EMB)

Bewegen voor mensen met ernstige meervoudige beperkingen (EMB)

Bewegen is gezond! En dat is zeker het geval voor mensen met ernstige meervoudige beperkingen (EMB). Het is goed voor de alertheid, fysieke fitheid en hun motorisch functioneren. En het is goed tegen gedrags- en slaapproblemen. Maar bewegen is voor veel mensen met EMB niet vanzelfsprekend. Op deze pagina lees je meer over bewegen voor deze mensen.

Bewegen voor mensen met EMB

  • Gedragswetenschapper bij ’s Heeren Loo Leontien Bossink onderzocht hoeveel mensen met EMB bewegen. Ze promoveerde in maart dit jaar op haar onderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen. De conclusie? Er valt nog veel te verbeteren.

    “Hoeveel mensen met EMB zouden moeten bewegen weten we niet precies”, vertelt Leontien. “Maar veel cliënten met EMB bewegen nauwelijks buiten de dagelijkse zorgmomenten. En dat is veel te weinig. Gelukkig zien we de laatste jaren wel dat er steeds meer aandacht voor komt.”

    Net als bij gezonde mensen werkt bewegen positief op fitheid, alertheid, contact met anderen en gedrags- en slaapproblemen. Ook bevordert bewegen de motorische vaardigheden, waardoor mensen met EMB meer mogelijkheid krijgen om zelfstandig ervaringen op te doen. Hierdoor krijgen ze meer regie op hun bestaan.”

    Dagelijks bewegen

    In Bedum wordt al enige tijd met bewegingsbeleving gewerkt, waarbij cliënten verdeeld over de week 150 minuten bewegen. Daar zien we een duidelijke afname van gedragsproblemen”, bevestigt Leontien. “Het is nu zaak om in heel ’s Heeren Loo bewegen een onderdeel van de dagelijkse ondersteuning te maken, zodat alle mensen met EMB ervan kunnen profiteren. Daarvoor onderzoek ik nu bij de Academische Werkplaats EMB welke vorm van bewegen of activiteit de cliënt op welke manier ten goede komt. Tijdens mijn promotieonderzoek bleek bijvoorbeeld dat een beweegbank, waarop cliënten passief worden bewogen, geen positief effect had. Dan kun je daar beter mee stoppen.”

    Begeleiders zijn de spil

    Begeleiders spelen een belangrijke rol in de bewegingsgerichte ondersteuning van mensen met EMB. Leontien: “Veel begeleiders vertelden dat zij bewegen belangrijk vinden. Dit ook werkelijk uitvoeren werd wel als lastig ervaren. Mede omdat ze kennis en vaardigheden missen. Scholing en coaching-on-the-job zouden hen kunnen helpen. Een belangrijke andere voorwaarde is dan wel dat de organisatie tijd en ruimte beschikbaar stelt om meer bewegingsactiviteiten in te voeren.”

    Themadag

    Op 17 oktober vertelt zij over haar onderzoek en ervaringen op de themadag 'Motorische activering van personen met diep verstandelijke en ernstige meervoudige beperkingen.' De dag is georganiseerd door Multiplus en is voor ouders, familieleden en professionals die mensen met EMB dagelijks ondersteunen.

  • “Bewegen moet uitdagend en leuk zijn, naast het gezondheidsaspect. Dat was ons uitgangspunt van het beweegprogramma, waar we acht jaar geleden mee begonnen”, vertelt Greta van Dijk, fysiotherapeut in Bedum. “Natuurlijk bewegen cliënten met ernstige meervoudige beperkingen (EMB) ook tijdens het aankleden of naar het toilet gaan. Maar we wilden meer: nieuwe ervaringen en sociale contacten.”

    Het was een ambitieus plan: naast hun dagelijkse activiteiten zouden cliënten met EMB 150 minuten per week moeten bewegen. Een eerste stap was zorgen voor een goede zit- en slaaphouding zodat cliënten ook voldoende ontspannen waren om te kunnen bewegen. Goede instructie aan de begeleiders was daarbij belangrijk. Want er is weinig aandacht voor houding en beweging in de opleidingen van begeleiders.

    Wakker en gezond

    Inmiddels is het plan ingevoerd. Elke cliënt krijgt nu twee keer per week 45 minuten een uitdagende vorm van bewegen onder begeleiding van bewegingsagogen en fysiotherapeuten: een keer zwemmen en een keer Bewegingsbeleving. De overige 60 minuten bewegen gebeurt op de woning zelf met een Thera trainer* of de beweegbox. Greta: “Veel cliënten kunnen zelf niet actief bewegen. Bij Bewegingsbeleving laten we hen daarom beweging ervaren. Bijvoorbeeld van de glijbaan af gaan, schommelen in een hangmat, over de ballenbaan rollen of op een trampoline liggen. Het doet hun goed: je ziet dat ze wakkerder zijn. Daardoor beleven ze de activiteit veel meer. Daarnaast geeft bewegen vooral de mogelijkheid om te communiceren. En dat werkt door: onze cliënten zijn erg gezond, ze zijn weinig verkouden en hebben nauwelijks decubitus of obstipatie. Daarom is onze leus: Bewegen =Beleven = Leven.”

    Voorbeelden uit de praktijk

    “Buiten alle gezondheidsvoordelen verbetert bewegen ook op een andere manier de kwaliteit van leven van cliënten, er zijn zoveel mooie voorbeelden”, vult Greta aan. “Een cliënt viel na 5 minuten in slaap toen hij voor het eerst op het luchtkussen ging. De prikkels werden hem teveel. Nu blijft hij 45 minuten wakker. Hij kan nu veel meer aan. Een andere cliënt wilde niet aangeraakt worden. Maar doordat wij elke keer bij Bewegingsbeleving het aanraakliedje zingen en uitvoeren (gestructureerde manier van aanraken), wist hij wat hij kon verwachten. Zo kreeg hij er ook plezier in. Nu helpt hij zelfs mee bij het aantrekken van zijn jas door zijn hand uit te steken en naar voren te komen in de rolstoel. Een zus van een cliënt vertelde laatst dat ze het heerlijk vond dat ze haar zus nu een kus op de wang kon geven zonder dat ze afgeweerd werd.”

    Zwemmen

    Ook het zwemmen valt in de smaak: een cliënt is zo dol op zwemmen dat hij de hele dag zijn ongenoegen laat merken als het zwemmen een keer niet doorgaat. En een andere cliënt stuitert bijna uit zijn rolstoel van enthousiasme als de begeleiders zijn zwembroek laten zien. “En dan heb ik het nog niet eens over al die blije gezichten tijdens bewegen”, sluit Greta af.

    Heb je vragen?

    Dan kun je contact opnemen met Greta van Dijk via e-mail: greta.van-dijk@sheerenloo.nl.

    * De Thera trainer is een hometrainer die je voor een rolstoel kan zetten en die elektrisch wordt aangedreven. De snelheid is variabel, van heel langzaam tot een gewoon fietstempo.

  • Hoe kun je mensen met ernstige meervoudige beperkingen meer laten bewegen? Sinds mei houdt bewegingsagoog Merit Schumacher zich daar dagelijks mee bezig in Wekerom. Elke week bezoekt ze de cliënten. Haar gereedschap? De beweegbox van Cello met materialen om te voelen, om mee te spelen zoals ballen en materialen die geluid maken. Haar doel? Uitzoeken waar de cliënt op reageert en wat hem uitlokt om te bewegen. Want door bewegen wordt de cliënt alerter.

    Merit: “Het is echt uitproberen, soms reageert een cliënt helemaal niet op het materiaal en soms is het een schot in de roos.” Zoals bij een cliënt, die helemaal vergroeid is en nauwelijks beweegt. Toen zij de ratelslag (een stofzuigerslang waar knikkers in zitten) onder haar benen voelde bewegen sloeg ze haar ogen open, werd haar ademhaling rustig en ontspande ze, waardoor ze makkelijker kon bewegen. “De cliënte voelde de trilling en dat wekte haar belangstelling.”

    Er zijn 13 beweegboxen, iedere zes weken test Merit ander materiaal uit. In de rapportage van de cliënt houdt ze bij, waar de cliënt goed op reageert. “Doordat ik op de woning werk, zien de groepsbegeleiders wat ik doe, zodat ze die activiteit kunnen overnemen. Zij oefenen dan twee keer per week met de cliënt. Ondertussen onderzoek ik verder wat het beste bij de cliënt past. Als een cliënt bijvoorbeeld goed reageert op geluid, laat ik verschillende geluiden horen: hoog, laag, hard, zacht. Zo leren we steeds beter wat echt bij de cliënt past en waarmee we hem zo goed mogelijk kunnen activeren en bij de wereld kunnen betrekken.”

  • Zwemmen is een hele fijne manier om te bewegen voor mensen met een (zeer) ernstige meervoudige beperking. “De cliënten genieten heel erg van het zwemmen, zeker de ZEMB cliënten kunnen in het zwembad optimaal genieten van ‘het vrij’ zijn in het warme water”, vertelt Else van der Aa, bewegingsagoog in Druten.

    Behoefte van de cliënt

    “Voor elke cliënt wordt gekeken wat het zwemmen kan bijdragen aan de vraag die de cliënt ons stelt. Vraagt de cliënt ons om het warme water te gebruiken om te kunnen ontspannen of heeft hij juist behoefte aan activering? Daarbij wordt altijd gekeken hoe de cliënt is op het moment van zwemmen en wat zijn behoefte dan is: ontspanning of activering? We communiceren door tegen de cliënten te praten, door hun gedrag of geluiden te spiegelen en door ze aan te raken.

    Veel van de cliënten waarmee wij zwemmen zijn zeer ernstig meervoudig beperkt. Het overgrote deel van de tijd zitten zij in een rolstoel. Het zwemmen geeft hen vrijheid in bewegen, wat vrijwel niet mogelijk is in een (aangepaste) rolstoel en ligorthese.”

    Mensen met ZEMB ervaren zwemmen vaak als heel prettig. “Het is verschillend hoe cliënten reageren. De een wordt er rustig en ontspannen van. Dit zie en voel je doordat het lichaam ontspant. De ander wordt juist actief en gaat met zijn benen en armen bewegen. Hun alertheid is in het water ook vaak groter doordat ze in een hele andere omgeving zijn, het warme water op hun lijf voelen en een andere houding hebben.”

    Hulpmiddelen

    “In het water maakt Else gebruik van meerdere hulpmiddelen. “We maken gebruik van zwemvleugels, een drijfpak, een zwemband of wij zijn zelf het ‘drijfmiddel’ en houden de cliënt vast.”

    Een paar belangrijke aandachtspunten volgens Else: laat iemand rustig wennen aan de activiteit, zorg dat je je aanpast aan het tempo van de cliënt en zorg ervoor dat het zwemmen veilig gebeurt.”

  • Uit onderzoek blijkt dat begeleiders van mensen met (zeer) ernstige meervoudige beperkingen (EMB) vaak te weinig tijd hebben voor extra activiteiten rondom bewegen, zoals zwemmen. En is er ook een grote behoefte aan extra kennis om mensen met EMB te ondersteunen. Het onderzoek laat zien dat er meer aandacht moet komen voor EMB tijdens opleidingen, maar ook voor training on the job.

    Het Expertisecentrum EMB en de Academische Werkplaats EMB hebben daarom trainingen ontwikkeld op het gebied van pijnsignalering, alertheid, gedragsproblemen, samenwerking met ouders, Perspectief, sociale netwerken en Multi Sensory Story Telling.

    Meer weten over deze trainingen? Bekijk ons open aanbod: https://bit.ly/2WaM4WO
    Lees meer over het onderzoek: https://bit.ly/2W7eIb7

Gerelateerde items

Terug naar boven