De juiste prikkelbalans voor autisme in de coronacrisis

Voor de een roepen de huidige coronamaatregelen vragen, angsten en onzekerheden op. Voor de ander geeft het juist overzicht en rust. Wat voor de gemiddelde persoon nu ingrijpende maatregelen zijn, kan voor iemand met autisme juist een passende vorm van omgang zijn. Maar er ligt ook een ander gevaar op de loer: van een juiste prikkelbalans naar onderprikkeling. Hieronder lees je tips hoe je de juiste prikkelbalans kunt vinden.

We leven in een vreemde periode. Een periode die wordt overheerst door nieuws over het coronavirus. Er worden allerlei maatregelen getroffen om besmetting zoveel mogelijk te beperken. Dit roept bij iedereen veel vragen, angsten en onzekerheden op. Voor mensen met een verstandelijke beperking in combinatie met autisme, is deze periode heel erg zwaar. Er is geen bezoek, geen dagbesteding, geen afleiding. En als je een vraag hebt, is er niet altijd een pasklaar antwoord.

Wat is autisme?

Autisme is een ander woord voor autisme spectrum stoornis (ASS). Bij mensen met autisme werkt de informatieverwerking in de hersenen op een andere manier. Zij zien de wereld veel meer in losse deeltjes dan anderen. Daarom kost het hen moeite om te begrijpen wat er gebeurt of wat er wordt bedoeld.

Met autisme word je geboren, en is niet te genezen. Autisme heeft gevolgen voor het dagelijkse leven, met wonen, leren, werken, vrije tijd en relaties. Autisme is voor iedereen anders. Sommige mensen met autisme zijn erg in zichzelf gekeerd. Anderen zoeken actief contact. Mensen met autisme hebben behoefte aan structuur en duidelijkheid.

Prikkelbalans

Mensen met autisme zijn gevoelig voor prikkels. Dit kunnen externe en interne prikkels zijn. En iemand kan overprikkeld of onderprikkeld zijn. Denk bijvoorbeeld aan een voorbijrijdende auto. Of harde muziek waar je zelf geen invloed hebt. Maar ook wind, zon en regen zijn externe prikkels. Interne prikkels zijn bijvoorbeeld piekergedachten of pijn. Als je al die soorten prikkels combineert, dan kan iemand met autisme overprikkeld raken. De spreekwoordelijke emmer loopt dan over. Er is minder ruimte voor nadenken, luisteren en leren.

Voor iemand met autisme is het daarom belangrijk dat er een prettige prikkelbalans is. En dat zij zélf zoveel als mogelijk prikkelregie hebben. Zo kan iemand met autisme de tijd van zijn leven hebben in een achtbaan, ondanks dat dan alle zintuigen heftig worden geprikkeld. Maar tegelijkertijd kan hij thuis de grootste last hebben van onverwachte geluiden. Het verschil zit hem in de keuzevrijheid. Voor mensen met een beperking en autisme is dit nog ingewikkelder. Vaak kunnen zij zelf niet goed aangeven waar ze behoefte aan hebben. Het is dan belangrijk om als ouder, verwant of begeleider te zorgen voor een goede prikkelbalans.

Door het coronavirus zijn alle dagbestedingen en veel bedrijven gesloten. En vallen vaste rituelen en patronen weg. Daardoor ligt voor iemand met autisme verstoring van de prikkelbalans op de loer. Doordat er nu veel meer lege tijd is, is het moeilijk is om een juiste prikkelbalans aan te houden. Voor mensen met autisme is lege tijd of wachttijd erg ingewikkeld. Want hoe lang is ‘even’ of ‘straks’? Door deze lege tijd kan iemand onderprikkeld raken. En kunnen oude angsten vaker naar boven komen. Doordat er minder afleiding is, ontstaat er veel meer tijd om te piekeren over dingen. Je wordt dan overprikkeld door interne prikkels.

Tips voor het omgaan met onderprikkeling en piekeren

Het is belangrijk om de lege tijd op te vullen met activiteiten. En tegelijkertijd te zorgen voor voldoende ontspanningsmomenten, zodat het mentale emmertje niet overloopt. Kurt Joseph, GZ-Psycholoog bij ‘s Heeren Loo, deelt een aantal tips om om de prikkelbalans voor mensen met autisme zo prettig mogelijk te houden.

  • Wees je bewust van een verandering in gedrag bij je kind, verwant of cliënt en erken deze verandering. Neem de tijd om te observeren. Trekt hij of zij zich bijvoorbeeld meer terug? Of wordt hij of zij juist veel drukker dan normaal? Misschien wordt iemand ook erg verdrietig of boos.

  • Als onderprikkeling door te veel lege tijd de oorzaak is van de verandering in het gedrag, bedenk dan hoe je de zintuigen weer kunt vullen. Welke activiteiten kan je aanbieden? Dit is altijd maatwerk, want iedereen reageert anders op prikkels. Zo wil de één graag een filmpje kijken, terwijl de ander liever naar muziek luistert of een knutselwerkje maakt.

  • Probeer een dagindeling met structuur te maken en zorg dat er een goede balans is tussen ontspanning en inspanning. En let goed op wát iemand nodig heeft. Het kan zijn dat je iemand muziek laat luisteren, maar misschien heeft hij of zij behoefte aan iets anders. Deze disbalans in vraag en aanbod kan zich uiten in verstorend gedrag.

  • Het is belangrijk om als ouder, verwant of begeleider rust en vertrouwen uit te stralen. Neem iemand niet mee in je eigen onrust. Mensen met autisme voelen dat vaak haarfijn aan. Neem in elk geval alle uitingen van onrust of spanning serieus. Bagatelliseer het niet met uitspraken als “daar moet je je niet druk om maken” of “dat is toch niet belangrijk?”. Voor de persoon in kwestie kan het wel belangrijk zijn.

  • Zorg dat kinderen en jongeren met autisme niet de hele dag door informatie over het coronavirus mee krijgen. Heb je zelf autisme? Plan dan één of twee momenten per dag dat je het nieuws bekijkt. Pak zelf de regie over de informatie die op je afkomt en bepaal wanneer, waar en hoeveel informatie je wil krijgen.

  • Maak alle uitleg over het coronavirus en de maatregelen zo concreet mogelijk in bijvoorbeeld een stappenplan.

  • Doe het niet allemaal in je eentje, maar praat met anderen.

Omdenken

Je kunt ook op een andere manier naar de coronamaatregelen kijken. En omdenken. Dat deed Teil. Teil heeft autisme en krijgt begeleiding van ’s Heeren Loo. Hij beschrijft hoe een autismevriendelijke samenleving eruit ziet: geef geen hand, houd 1,5 meter afstand en geen sociale verplichtingen (of op je eigen voorwaarden). 

Meer weten?

Op onze website hebben we materialen verzameld die kunnen helpen om in duidelijke taal en met visuele ondersteuning uit te leggen wat het coronavirus doet en waarom we in Nederland bepaalde maatregelen treffen. Ook delen we tips voor het maken van een dagprogramma en hebben we 101 tips voor een leuke en leerzame dag met structuur verzameld.

Contact

Kunnen we je helpen?

Wil je meer weten over autisme. Of heb je een vraag? We helpen je graag op weg. Je kunt ons op verschillende manieren bereiken. Per telefoon, e-mail of via social media. Net wat jij prettig vindt. Van maandag tot en met vrijdag zitten wij klaar om jouw vragen te beantwoorden. Van 08.00 uur in de morgen tot 18.00 uur in de avond.

Neem contact op

Gerelateerde items

Terug naar boven