Herdenking Slachtoffers van Het Apeldoornsche Bosch – Het verhaal van Ruben Velleman

Ieder jaar op 22 januari herdenken we op woonzorgpark Groot Schuylenburg de slachtoffers van Het Apeldoornsche Bosch. 81 jaar geleden heeft er een verschrikkelijke gebeurtenis plaatsgevonden. In de nacht van 21 op 22 januari 1943 ontruimde de Duitse bezetter de joodse psychiatrische zorginstelling Het Apeldoornsche Bosch. Ruim 1400 patiënten en een groot deel van de medewerkers worden op transport gesteld naar Auschwitz. Niemand heeft het overleefd.

Met respect denken we terug aan alle mensen van Het Apeldoornsche Bosch. Door hun namen te noemen en hun verhalen te blijven vertellen worden de slachtoffers niet vergeten. Ook na 81 jaar niet. Dit is het verhaal van Ruben Velleman.

Ruben en Helena

Ruben Velleman, werkte op Het Apeldoornsche Bosch. Hij is één van de slachtoffers van het tweede transport. Ruben was eigenlijk fotograaf en werkte als (foto)redacteur in het westen van het land bij het weekblad: Het Leven. In 1941 hield dit weekblad op te bestaan en moest Ruben noodgedwongen op zoek naar ander werk. Voor Joden was er weinig werkgelegenheid. Gelukkig vond Ruben een baan bij Het Apeldoornsche Bosch als Huis- en Keuken knecht. Samen met zijn vrouw Helena verhuisde hij naar Apeldoorn. Omdat hij een vitaal beroep in de zorg had, kregen zij een Sperre. Dit was een vrijstelling voor deportatie. Ruben en Helena dachten daarmee veilig te zijn in Het Apeldoornsche Bosch. Ze hoefden vanwege de Sperre immers niet op een transport. 

Toch raakte Ruben tijdens de ontruiming van 22 januari 1943 op het tweede transport. Ook zijn vrouw bevond zich in deze trein met als eindbestemming Westerbork. Samen verbleven ze een aantal maanden in Kamp Westerbork. Op 14 september 1943 werden zij opnieuw op transport gesteld. Samen met 305 andere Joden werden zij vervoerd naar Theresienstadt. Kamp Theresienstadt was echter vol. De trein ging daarom door en de mensen werden verdeeld over diverse vernietigngskampen. Helena werd op 6 oktober 1943 gedood in Auschwitz. Ruben overleed een paar dagen eerder in Kamp Dachau. Ruben was toen 51 jaar en Helena 53 jaar. Ruben en Helena hadden geen kinderen. Van de naaste familie die zij hadden, overleefden slechts 2 broers van Helena de oorlog. 

Het Apeldoornsche Bosch

Vroeger was het woonzorgpark Groot Schuylenburg een Joodse psychiatrische zorginstelling. De instelling heette toen Het Apeldoornsche Bosch. Tijdens de tweede wereldoorlog werd Nederland bezet door de Nazi-Duitsland. Joden en psychiatrische patiënten waren toen niet gewenst. Ze werden, samen met andere specifieke bevolkingsgroepen als onwaardig gezien. 

Tijdens de tweede wereldoorlog zijn in de nacht van 21 op 22 januari 1943 alle patiënten en veel medewerkers van het Apeldoornsche Bosch weggevoerd naar concentratiekamp Auschwitz. Allen zijn bij aankomst daar meteen omgebracht. 

Dit was niet het enige transport. Er zijn in totaal 3 transporten geweest vanaf Het Apeldoornsche Bosch. Het eerste grote treintransport vertrok dus in de vroege ochtend van 22 januari 1943 rechtstreeks naar Auschwitz. 1131 personen zijn toen weggevoerd, waaronder alle patiënten en 50 medewerkers. 

Het tweede transport volgde later op die dag. Hier waren 237 personen aan boord. Het derde en laatste gemengde transport was op 2 februari met daarin de resterende 34 personen van het Apeldoornsche Bosch. Deze twee laatste transporten gingen naar Kamp Westerbork in Drenthe.

Herinneringscentrum Het Apeldoornsche Bosch

Het Herinneringscentrum Het Apeldoornsche Bosch bevindt zich op het woonzorgpark Groot Schuylenburg aan de Zutphensestraat. Je kunt dit Herinneringscentrum gratis bezoeken op woensdag en zondag tussen 10.00 en 16.30 uur. Voor meer informatie: www.apeldoornschebosch.nl.