Vacatures 14 nieuw

Nieuwe inzichten in het afbouwen van vrijheidsbeperkingen

Iedereen moet zelf keuzes kunnen maken. En iedereen moet zijn of haar leven naar wens kunnen inrichten. Dat geldt dus ook voor mensen met een verstandelijke beperking. Maar soms wordt de vrijheid (tijdelijk) beperkt. Daar kunnen allerlei redenen voor zijn. De vraag we ons dan altijd stellen: hoe bouwen we de vrijheidsbeperking op een verantwoorde manier weer af? Daar deed Baukje Schippers onderzoek naar. Zij is gedragswetenschapper en onderzoeker. Op 15 maart was haar officiële promotie bij de Vrije Universiteit Amsterdam.

's Heeren Loo gebruikt cookies voor video's

Om de video te bekijken dient u cookies te accepteren.

Baukje heeft onderzoek gedaan naar vier onderwerpen:

  1. Hoe (goed) registreren we vrijheidsbeperkingen?
  2. In hoeverre gaat de nieuwe Wet zorg en dwang ons helpen?
  3. Welke factoren hangen samen met het toepassen van vrijheidsbeperkingen?
  4. Welk effect kan de inzet van een multidisciplinair expertiseteam hebben of de afbouw van vrijheidsbeperkingen?

Registreren loont

Een groot deel van de vrijheidsbeperkingen kun je goed registeren. Dat is belangrijk. Want je goed registreert, zie je pas wat je doet. Waardoor je het gesprek erover echt goed kan voeren. Dit gesprek zorgt weer voor bewustwording bij medewerkers, familie en de bewoner zelf. Dan wordt het weer duidelijk hoe belangrijk het is om te kijken naar de specifieke cliënt in de specifieke situatie. Onder begeleiding naar buiten gaan bijvoorbeeld. Dit is voor de ene cliënt een feest en voor de ander een nachtmerrie. En dus een vrijheidsbeperking. Het is belangrijk dat je hier voor elke cliënt en situatie weer over in gesprek gaat.

Verzet en onvrijwillige zorg

In een deelonderzoek is ook de Wet zorg en dwang onder de loep genomen. De wet gaat in op 1 januari 2020 en is specifiek ontwikkeld voor mensen met een verstandelijke beperking en ouderen. Maar leidt de wet ook tot betere registratie? De conclusie is dat dit niet vanzelfsprekend is. Als we de rechtspositie van cliënten goed willen beschermen en vrijheidsbeperkingen beter willen registeren, moeten we zorgen voor concretere en duidelijkere definities van onvrijwillige zorg.

Waar moet je op letten?

Uit het onderzoek van Baukje blijkt dat vrijheidsbeperkingen samenhangen met een aantal factoren. Als een cliënt moeite heeft met communiceren bijvoorbeeld (lager communicatief adaptief functioneren). Of als een cliënt bepaald gedrag laat zien, zoals agressie, zelfverwonding of stereotiepe gedragingen (wanneer een cliënt gedrag herhaalt, soms aaneengesloten). Als teams dat signaleren bij cliënten, weten ze dat ze alert moeten zijn op vrijheidsbeperkingen. En belangrijker nog, dat ze samen op zoek moeten gaan naar alternatieven.

Inzet van expertiseteam Vrijheidsbeperkingen

Eén van de bijzondere aspecten van het onderzoek van Baukje, is dat ze tijdens het onderzoek op veel plekken al daadwerkelijk vrijheidsbeperkingen heeft afgebouwd. Dat komt onder andere door de inzet van het expertiseteam Vrijheidsbeperkingen. Dit team heeft specifieke kennis over de afbouw. En bestaat uit ongeveer 20 experts uit heel 's Heeren Loo. Bijvoorbeeld artsen voor mensen met een verstandelijke beperking, fysiotherapeuten en psychologen. Daarnaast hebben ook managers zorg en cliëntvertegenwoordigers een plaats in het team. Samen vormen zij een compleet beeld van de bewoner en de situatie.

Waarom werkt dit zo goed?

Aan de ene kant is het expertiseteam zo effectief door de systematische/methodische aanpak. Door registratie in het registratiesysteem en het methodisch werken in het consultatieplan waren activiteiten/interventies herleidbaar en kon tijdig bijgestuurd worden. Elke vrijheidsbeperking werd in kaart gebracht en voor elke VBM werd nagedacht wat de onderliggende oorzaak was van het ontstaan en voortbestaan van de VBM. Wanneer deze oorzaak duidelijk was werd een plan van aanpak (in het consultatieplan) met concrete doelen opgesteld om de oorzaak aan te pakken. Het zijn bemoedigende resultaten. Voor de praktijk belangrijk om te zien dat het kan!

Aan de andere kant heeft dat te maken met 1) bewustwording en registratie op organisatieniveau, 2) multidisciplinaire consultatie op teamniveau en 3) multidisciplinaire interventie op cliëntniveau. Verandering op alle drie niveaus is belangrijk. Want het vraagstuk raakt aan al deze facetten.

‘Nee, tenzij…’ ook in de Wet zorg en dwang

Dit onderzoek is heel belangrijk voor ’s Heeren Loo. Want we zijn al jarenlang bezig om vrijheidsbeperkingen af te bouwen. Dat willen we op een verantwoorde manier doen en daarvoor zijn wetenschappelijke inzichten heel belangrijk. Deze wetenschappelijke kennis gebruiken we samen met de professionele kennis van zorgmedewerkers en de ervaringskennis van verwanten om vrijheidsbeperkingen af te bouwen. Want we passen geen vrijheidsbeperkingen toe, tenzij er sprake is van gevaar en als er echt geen alternatieven zijn. Het is dus: ‘Nee, tenzij…'. Deze visie staat ook centraal in de Wet zorg en dwang die ingaat op 1 januari 2020. De nieuwe wet en de inzichten uit het onderzoek van Baukje gaan ons helpen om cliënten hun eigen leven in te richten en zelf keuzes te maken.

Academische Werkplaats

Dit is het eerste onderzoek dat in zijn geheel in de Academische Werkplaats ’s Heeren Loo – Vrije Universiteit is gedaan. De Academische Werkplaats vormt sinds 2012 een broedplaats voor het ontwikkelen van projecten en het uitvoeren daarvan met en voor mensen met verstandelijke beperkingen en hun naasten. Professionals, ervaringsdeskundigen, opleiders en onderzoekers ontmoeten elkaar, stellen vragen, bespreken resultaten, bedenken ideeën, realiseren die en delen dit met anderen. Met als doel om zorg en ondersteuning van mensen met beperkingen en hun naasten te verbeteren.

Meer weten?

Wil je meer weten over de afbouw van vrijheidsbeperkingen? Lees dan de beknopte versie van het proefschrift. Of neem contact op met Baukje Schippers via baukje.schippers@sheerenloo.nl.

Gerelateerde items

Terug naar boven