Vacatures 13 nieuw

Snoezelen: van experiment tot populaire activiteit

In het bosrijke Wekerom ligt het ‘snoezelhart’ van Nederland. De Snoezelruimte van de Hartenberg is wereldwijd bekend en trekt dan ook vele bezoekers uit binnen- en buitenland. Mensen met en zonder beperking zijn geïnteresseerd in de mogelijkheden die deze ruimte biedt. Op de Hartenberg wordt al sinds midden jaren zeventig gesnoezeld. Sterker nog, het Snoezelen is hier ontwikkeld! Ad Verheul stond aan de basis van deze ontwikkeling, en zet zich anno 2017 nog steeds met hart en ziel in voor mensen met een Ernstige Meervoudige Beperking. Hij vertelt ons over hoe ‘zijn’ snoezelavontuur ooit begon en hoe het zich verder ontwikkelde.

Snoezelen een bekende activiteit in de gehandicaptenzorg. Maar wat is het eigenlijk?

“Snoezelen is een ontspanningsgerichte activiteit die met behulp van zintuiglijke aspecten mensen met een EMB een eigen belevingswereld biedt. Het biedt zowel rust maar kan ook activeren. De basisprincipes bij de activiteit Snoezelen zijn: een sfeervolle, rustige omgeving met zachte achtergrondmuziek en gedempt licht. Uitgangspunt is dat mensen met een EMB de gelegenheid krijgen om deze omgeving in hun eigen tempo en op hun eigen manier te beleven.”

Waarom snoezelen we?

“Mensen met een EMB hebben een andere belevingswereld dan wij. Zij kunnen vaak niet praten, waardoor we lang niet altijd weten waar de behoeften van deze mensen liggen. Wij hebben nogal eens de neiging die behoeften in te vullen voor cliënten. Omdat we –met goede bedoelingen- denken te weten wat zij nodig hebben. Snoezelen biedt mensen de vrijheid om een keuze te maken. Hierdoor kunnen wij als begeleiders, of familie, inzicht krijgen in de belevingswereld van mensen met een EMB. Een belevingswereld die wij buiten de Snoezelruimte veel moeilijker kunnen ontdekken. Snoezelen geeft je de kans om uit te gaan van de mogelijkheden die een cliënt heeft.”

Hoe is het Snoezelen ontstaan? En wat was jouw rol daarin?

“Begin jaren zeventig kwam ik als ‘spelleider’ bij ’s Heeren Loo werken, op de Hartenberg in Wekerom. Destijds had zo’n 80% van de cliënten daar een EMB. Cliënten met een EMB werden toen nog gezien als patiënten; ze woonden niet in een woning, maar verbleven in slaapzalen waar ze werden verzorgd door ‘zusters’. Ze werden weinig uitgedaagd en lagen vaak de hele dag naar het plafond te staren. Samen met een collega onderzocht ik of en hoe we deze mensen meer konden bieden. Vanuit mijn opleiding op de Kunstacademie wist ik dat de omgeving een groot effect op de mens heeft. We startten daarom met het verrijken van de omgeving van de EMB-cliënten. Dat begon heel simpel met objecten boven de bedden. Een soort mobiles met allerlei frutsels. En wat denk je? We zagen subtiele reacties! Een actieve beweging van de ogen, een arm die omhoog ging. Dit maakte ons enthousiast om verder te experimenteren. Wij noemden dit ‘experiment’ Primaire Activering. Op een congres ontdekten wij dat in diezelfde tijd bij een tweetal andere instituten een soortgelijke ontwikkeling ontstond. Het instituut Haarendaal gaf het de naam ‘Snoezelen’. Wij namen deze naam toen over.”

Wat maakte de ontwikkeling van het Snoezelen zo bijzonder?

“Je moet je bedenken dat altijd werd gedacht dat mensen met een EMB geen mogelijkheden hadden. Dat je geen interactie met ze kon krijgen. Vooral voor ouders was dit ontzettend pijnlijk; je kon slechts bij je kind op bezoek komen en een uurtje aan het bed zitten. Dat was het. Zien dat jouw kind ergens op reageert, gaf hoop! Het maakte die belevingswereld waar ik eerder over sprak zichtbaar. Snoezelen bood ouders ook een activiteit die zij samen met hun kind konden ondernemen.”

Wat doet Snoezelen precies voor cliënten?

“Uit onderzoek is gebleken dat mensen met en zonder verstandelijke beperking baat hebben bij Snoezelen. Denk aan de psychiatrie, ADHD, burn-outproblematiek en de ouderenzorg. Snoezelen biedt ontspanning bij onrust, maar zorgt dus ook voor activering bij mensen die passief zijn. Onderzoeken laten zien dat Snoezelen zorgt voor een hogere alertheid bij mensen met een EMB. Daarnaast kun je met Snoezelen beweging stimuleren. Zo bevat de nieuwe Snoezelruimte in Wekerom technieken die cliënten uitdagen tot bewegen.”

Wat voegen de nieuwe technieken in de Snoezelruimte van Wekerom toe?

Om te beginnen maakt een aantal nieuwe technieken de Snoezelruimte toegankelijker. Belemmeringen in gebruik worden weggenomen. Een voorbeeld van zo’n techniek is het ‘plafondliftsysteem’. Hieraan is een tillift bevestigd. Daarin kun je cliënten naar alle ruimtes van de Snoezelruimte brengen. Daardoor zijn ze niet meer gebonden aan de plekken waar ze met hun rolstoel kunnen komen. Een andere nieuwe techniek is de ‘Living Surface’. Dit is een interactieve videoprojectie op de vloer. Hierop worden diverse beelden afgespeeld die reageren op de beweging van de cliënt. Bijvoorbeeld als deze met zijn of haar handen beweegt, of met de rolstoel over de vloer rijdt. Zie je het voor je? Dwarrelende herfstbladeren, vissen die rond je voeten zwemmen ? Het blijkt dat cliënten vaak vrij snel doorhebben dat hun bewegingen invloed hebben op de projectie. Zo kun je dus beweging stimuleren! En dát is uitgaan van de mogelijkheden van een cliënt.”

Wat moet je weten als je gaat Snoezelen met je cliënt of kind?

De belangrijkste gedachte bij het Snoezelen is dat je leert beseffen dat wij vaak niet weten wat een cliënt met een EMB voelt en beleeft. Simpelweg omdat hij je dat niet kan vertellen. Je weet niks. Sta daar bij stil en neem de tijd om zijn belevingswereld te leren kennen. Onbevooroordeeld. Snoezelen laat zien welke voorkeuren de cliënt heeft. Is dat het aanraken van een schapenvacht of een bezem? Is de cliënt slechts drie minuten getriggerd, of urenlang? Snoezelen is geen activiteit die een cliënt zonder begeleider doet. Mensen met een EMB hebben ons nodig om een keuze te maken, zónder dat wij deze opleggen. Wij bieden een helpende hand, om de cliënt op de plek van zijn keuze te brengen. Zo helpen we de belevingswereld vergroten en ontdekken we ook welke mogelijkheden iemand heeft. De nieuwe technieken bieden hiertoe steeds meer kansen, maar uiteindelijk draait het om de relatie tussen cliënt en begeleider!

Gerelateerde items

Terug naar boven