Vacatures 11 nieuw

Neuropsychologisch onderzoek

Neuropsychologisch onderzoek kan ingezet worden bij jeugdigen (vanaf ongeveer 6 jaar) en volwassenen met een licht of matig verstandelijke beperking en/of niet aangeboren hersenletsel wanneer er sprake is van probleemgedrag of verandering in hun functioneren. Voor cliënten met een EVB en EMB kan het duidelijkheid geven bij een vermoeden van neurologische problemen.

Met neuropsychologisch onderzoek wordt de relatie tussen de werking van de cognitieve functies, zoals de perceptie, aandacht, geheugen, executief functioneren, e.a., en het gedrag/ het functioneren onderzocht op basis waarvan handelingsgerichte adviezen kunnen worden gegeven.

  • Indicatiecriteria:

    • leeftijd: vanaf ongeveer 6 jaar; 
    • ontwikkelingsniveau/IQ: LVB, MVB en NAH. Screening van cognitieve functies, via interview en gestandaardiseerde vragenlijsten door informanten, is ook mogelijk bij cliënten met een EVB en EMB met vermoeden van neurologische problemen zoals Alzheimer;
    • problematiek: gedragsproblematiek of verandering in functioneren waarbij gedacht wordt aan onderliggende problemen met cognitieve functies (aandacht, geheugen, executief functioneren als planning etc.); 
    • hulpvraag/reden neuropsychologisch onderzoek: verklaring voor ontstaan probleemgedrag of verandering in functioneren en handelingsgerichte adviezen.

    Contra-indicaties:

    • geen akkoord cliënt en/of wettelijk vertegenwoordiger;
    • geen motivatie cliënt en/of wettelijk vertegenwoordiger;
    • drugs of alcoholgebruik kort voor het onderzoek; 
    • ernstige visuele, auditieve of motorische problemen; 
    • hoge mate van stress/zich in een crisissituatie bevinden, waardoor onderzoek doen te belastend is en weinig betrouwbare informatie oplevert.
  • Hoofddoel:

    Neuropsychologische diagnostiek kan een belangrijke bijdrage leveren aan het algehele diagnostisch beeld van een cliënt en gerichte aanknopingspunten opleveren voor de behandeling van het probleemgedrag en de begeleiding van de cliënt. Neuropsychologisch onderzoek is dan ook onderdeel van een breder psychologisch onderzoek dat volgens een diagnostische methode als de Diagnostische Cyclus of Handelingsgerichte diagnostiek wordt vormgegeven.

    Ontstaan van probleemgedrag of verandering in gedrag/functioneren kunnen redenen zijn om een psychologisch onderzoek aan te vragen.

    Neuropsychologisch onderzoek geeft een beeld van de cognitieve functies; mogelijkheden tot informatieverwerking en besturing van gedrag. Op basis van dit beeld kan een verklaring voor probleemgedrag of verandering in functioneren gegeven worden.

    Op basis van het neuropsychologisch onderzoek wordt een sterkte/zwakteanalyse van de verschillende cognitieve functies gemaakt, waardoor handelingsgerichte adviezen gegeven worden.

    De handelingsgerichte adviezen die gegeven worden hebben als doel het verminderen van het probleemgedrag en het versterken van vaardigheden/functioneren.

    Wanneer blijkt dat er sprake is een achterstand in de ontwikkeling zullen de adviezen gericht zijn op het stimuleren van de ontwikkeling van cognitieve functies (bijvoorbeeld technieken om de inhibitie te versterken, aandachtstraining etc.) en het profiteren van de sterke kanten (bijvoorbeeld de sterkte ‘verbaliseren’ gebruiken om de visueel-ruimtelijke vaardigheden te versterken). Adviezen voor de omgeving zullen zich richten op het rekening houden met het ontwikkelingsniveau, zodat onder- en overvraging wordt voorkomen, en het hanteren van een positieve stimulerende begeleidingsstijl.

    Wanneer er sprake is van uitval van een of meer cognitieve functies, terwijl de cliënt cognitief ‘uitgerijpt’ is, is er sprake van een (blijvende) beperking. De adviezen zullen zich dan richten op het inzetten van hulpmiddelen (bijvoorbeeld de time timer of apps) en het automatiseren (inslijten) van vaardigheden door deze steeds op dezelfde manier te oefenen en te herhalen. De begeleidingsadviezen zullen vooral gaan over het aanpassen van de (eisen van de) omgeving van de cliënt en rekening houden met de beperking, zodat de cliënt minder wordt aangesproken op zijn/haar beperkte cognitieve functies.

    Medicatie ter versterking van een cognitieve functie, bijvoorbeeld de aandacht, kan ook geadviseerd worden op basis van een neuropsychologisch onderzoek.

    Neuropsychologisch onderzoek wordt ingezet om de neuropsychologische diagnose Non-verbale Leerstoornis (NLD) vast te stellen. Behalve bij NLD wordt neuropsychologisch onderzoek niet
    ingezet om te classificeren. Ook niet aangeboren hersenletsel (NAH) kan niet worden vastgesteld op basis van het neuropsychologisch onderzoek.

  • Aard werkzaamheden

    De psychodiagnosticus gaat in gesprek met de cliënt, de wettelijk vertegenwoordiger en andere betrokkenen zoals de begeleider of leerkracht over de reden van het aanvragen van het psychologisch onderzoek. Betrokkenen worden gevraagd screeningslijsten in te vullen. De psychodiagnosticus kan, indien van toepassing, afstemmen met betrokken medici.

    Op basis van deze gesprekken en de resultaten op screeningslijsten stelt de psychodiagnosticus onderkennende (wat is er aan de hand) en/of verklarende (waarom is dit met deze cliënt aan de hand) hypothesen op. In de hypothesen, die met neuropsychologisch onderzoek worden getoetst, zal een verband tussen een achterstand in de cognitieve ontwikkeling of uitval van cognitieve functies en het probleemgedrag gelegd worden. Neuropsychologische hypothesen kunnen ook tijdens het psychologisch onderzoek ontstaan, bijvoorbeeld wanneer er opvallende discrepanties in het intelligentieprofiel zichtbaar zijn.

    Op basis van de hypothesen stelt de psychodiagnosticus een testbatterij op. Om testmateriaal af te nemen zal de cliënt een of meerdere keren worden uitgenodigd, afhankelijk van de hoeveelheid hypothesen en hoelang een cliënt zich kan concentreren. Bij voorkeur vindt het onderzoek in de ochtend plaats. Ook ouders/verzorgers worden betrokken bij het onderzoek, bijvoorbeeld voor het afnemen van een ontwikkelingsanamnese om het verloop van de cognitieve functies in de ontwikkeling van de cliënt in kaart te brengen.

    De resultaten op het onderzoeksmateriaal worden gebruikt om de hypothesen te toetsen en een sterkte-zwakteanalyse op te stellen.

    Vervolgens worden alle onderzoeksgegevens, dus niet alleen van het neuropsychologisch onderzoek, geïntegreerd tot een algeheel diagnostisch beeld van de cliënt, op basis waarvan handelingsgerichte adviezen worden gegeven.

    Van het psychologisch onderzoek schrijft de psychodiagnosticus een verslag. Voor de cliënt wordt een samenvatting van het uitgebreide verslag geschreven. De conclusie en de adviezen worden tijdens een adviesgesprek besproken met de cliënt, diens wettelijk vertegenwoordigers en andere betrokkenen als begeleiders. Tijdens het adviesgesprek kan er ook psycho-educatie gegeven worden.

    Werkzame elementen

    • op gestructureerde en transparante wijze uitoefenen van het diagnostisch traject, via modellen als handelingsgerichte diagnostiek en de diagnostische cyclus;
    • het gebruik van geschikt testmateriaal, zoveel mogelijk door COTAN als voldoende beoordeeld;
    • theoretische onderbouwing voor het opstellen van hypothesen, het gebruik van onderzoeksmateriaal en voor de gegeven adviezen;
    • aansluiten bij de wensen en hulpvragen van cliënt en diens wettelijk vertegenwoordiger. 
    • het geven van handelingsgerichte adviezen;
    • gebruik maken van al aanwezige informatie; eerdere onderzoeksgegevens, effecten behandeling e.d.;
    • aansluiten op de kenmerken van de (L)VB tijdens afname, scoring en interpretatie van onderzoeksresultaten; 
    • multidisciplinair kunnen werken. De psychodiagnosticus kan met andere disciplines zoals een SI-therapeut of een AVG afstemmen bij zowel het opstellen als het toetsen van hypothesen als het geven van adviezen.

    Betrokkenheid ouders en andere personen uit het sociale netwerk

    De cliënt en diens wettelijk vertegenwoordiger (ouders, voogd, curator of mentor) geven uitleg over de reden van aanmelding en geven toestemming voor het doen van het psychologisch onderzoek.

    Ouders (wanneer ze geen wettelijk vertegenwoordiger zijn) en andere betrokkenen als begeleiders, leerkracht, medici, e.a. worden met akkoord van de cliënt en wettelijk vertegenwoordiger betrokken tijdens het hele diagnostisch proces om informatie te krijgen vanuit alle levensgebieden, maar ook om de transfer van de adviezen voor behandeling en/of begeleiding te bevorderen.

    Specifieke aanpassingen voor de omschreven doelgroep(en)

    Waar mogelijk zouden instrumenten ingezet moeten worden, die ontwikkeld en genormeerd zijn voor mensen met een (L)VB, EMB en NAH. Er zijn echter nog maar weinig diagnostische instrumenten die speciaal voor deze doelgroepen zijn ontwikkeld en gevalideerd. Wanneer die er niet zijn, kunnen algemene instrumenten worden ingezet. Voor beide blijft het belangrijk om bij de afname ervan rekening te houden met de kenmerken van de (L)VB, EMB en NAH om de kans op betrouwbare resultaten te verhogen.

    Naast rekening houden met de kenmerken van de (L)VB, EMB en NAH tijdens de afname is het belangrijk om stil te staan bij de normen van algemene instrumenten omdat deze doelgroepen niet meegenomen zijn in onderzoek naar betrouwbaarheid, validiteit en normering van deze instrumenten. Om deze reden moet er enige voorzichtigheid in acht worden genomen bij de interpretatie van de resultaten als ze vergeleken worden met de normgroep.

    Dit probleem wordt ondervangen wanneer de resultaten worden vergeleken met het ontwikkelingsniveau van de cliënt en er een sterkte-zwakteanalyse van de (cognitieve) mogelijkheden van de cliënt wordt gemaakt. Om deze te maken worden, bij het gebruik van een neuropsychologisch testbatterij, de resultaten op verschillende onderdelen onderling vergeleken.

    Observatie van de cliënt in diverse leefgebieden kan onderdeel zijn van het neuropsychologisch onderzoek en is met name belangrijk wanneer er geen direct testdiagnostiek bij de cliënt gedaan kan worden. Informatie van derden, zoals ouders en verzorgers, is eveneens een belangrijk onderdeel van het onderzoek.

    Om de diagnostische conclusie en de advisering voor de cliënt begrijpelijk te maken, wordt een samenvatting gemaakt in begrijpelijke taal voor de cliënt.

    Duur, frequentie en vorm van de interventie

    De duur van het psychologisch onderzoek is afhankelijk van de gestelde vragen en de opgestelde hypothesen.

    Vaste onderdelen zijn het intake-gesprek, de testdiagnostiek en het adviesgesprek. Voor elk onderdeel heeft de psychodiagnosticus tijd om voor te bereiden en uit te werken nodig.

    Een psychologisch onderzoek neemt een aantal weken tot een aantal maanden in beslag.

    Wanneer er sprake is van een zeer disharmonisch beeld of bij een kind dat volop in ontwikkeling is, kan het nuttig en wenselijk zijn om na minimaal 2 jaar herhalingsonderzoek te doen.

    Tijdsinvestering van de professional(s)

    De tijdsinvestering is afhankelijk van de onderzoeksvragen en de opgestelde hypothesen. Het kan variëren van 12,5 tot 50 uur duren.

    Er zijn minimaal 3 contactmomenten (intake-gesprek, testdiagnostiek, adviesgesprek). Aangezien neuropsychologisch onderzoek meestal onderdeel is van een uitgebreider onderzoek, zullen er meer contactmomenten zijn.

  • Setting

    (Neuro-)psychologisch onderzoek kan zowel ingezet worden in een ambulant/poliklinische als in een (semi)residentieel kader.

    Het (neuro-)psychologisch onderzoek vindt plaats in een onderzoekskamer danwel een overlegruimte op een van de locaties van ’s Heeren Loo. Eventueel kan gebruik gemaakt worden van een ruimte op school of dagbestedingslocatie.

    Observatie van de cliënt vindt plaats in diverse leefgebieden, zoals thuis, op de groep en op school etc..

    Professional

    (Neuro)Psychologisch onderzoek wordt uitgevoerd door een psycholoog of orthopedagoog met minimaal een diagnostiekaantekening (NIP of NVO). Een (DSM5) classificatie mag alleen door een post-doctoraal of post-master geschoolde gedragswetenschapper worden gesteld. Verklarend onderzoek en het schrijven van het integratief beeld wordt bij voorkeur gedaan door post-doctoraal danwel post-master geschoolde gedragswetenschapper (Gezondheidszorgpsycholoog of Orthopedagoog Generalist, Kinder en Jeugdpsycholoog NIP).

    Onderdelen van het (neuro-)psychologisch onderzoek, met name de testdiagnostiek, kunnen uitgevoerd worden door een psychodiagnostische werkende (HBO).

    Afhankelijk van de hypothesen kunnen andere disciplines als een AVG, psychiater, logopedist, SI-therapeut betrokken worden bij het (neuro)psychologisch onderzoek.

    Randvoorwaarden: organisatorisch en contextueel

    De diagnostiek vindt plaats in een testkamer, waarin een tafel met minimaal 2 stoelen staan.
    Om afleiding te voorkomen is de testruimte zo rustig mogelijk gelegen en ingericht.

    Voor het intake- en adviesgesprek is een tafel met meerdere stoelen nodig, omdat naast de cliënt, ook wettelijk vertegenwoordigers en evt. begeleider aansluiten.

    Andere benodigdheden (bv. materialen):
    Om (neuro)psychologisch onderzoek te kunnen doen is divers testmateriaal/testbatterijen nodig. Om het testmateriaal af te nemen zijn papier, pennen, potloden, stopwatch, Ipad, laptop of PC nodig. Een white-board aan de muur kan handig zijn om informatie in het intake- en/of adviesgesprek te visualiseren.

  • Gebaseerd op / bewerking van:

    • Bruyn de, E.E.J., Ruijssenaars, A.J.J.M., Pameijer, N.K., Aarle van, E.J.M (2004), De diagnostische cyclus. Een praktijkleer. Leuven/Voorburg: Acco. 
    • Bruyn de, E.E.J. & Ruijssenaars, A.J.J.M. (2015). De diagnostische cyclus in de praktijk. Casuïstiek, achtergronden, beschouwingen en context. Leuven/Den Haag: Acco. 
    • Dawson, P. & Guare, R. (2009). Slim maar… help kinderen hun talenten benutten door hun executieve functies te versterken. Amsterdam: Hogrefe Uitgevers. 
    • Douma, J. (2018). Jeugdigen en (jong)volwassenen met een licht verstandelijke beperking. Kenmerken en de gevolgen voor diagnostisch onderzoek en (gedrags)interventies. Utrecht: Landelijk Kenniscentrum LVB/ Vereniging Orthopedagogische Behandelcentra (VOBC). 
    • Landelijk Kenniscentrum LVG. Richtlijn diagnostisch onderzoek LVB: aanbevelingen voor het ontwikkelen, aanpassen en afnemen van diagnostische instrumenten bij mensen met een licht verstandelijke beperking. Utrecht: Landelijk Kenniscentrum LVG. 
    • Nederlands Instituut van Psychologen (2010). Algemene Standaard testgebruik. Amsterdam: Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). 
    • Swaab, H., Bouma, A., Hendriksen & J., König, C. (2011), Klinische kinderneuropsychologie. Amsterdam: uitgeverij Boom.

    Effectiviteit

    Werken met en conform bovengenoemde richtlijnen van het NIP en LKC LVG draagt optimaal bij aan de effectiviteit van het neuropsychologisch onderzoek.

    Het verdient de aanbeveling om na ieder neuropsychologisch onderzoek de tevredenheid onder cliënt, diens wettelijk vertegenwoordiger en de betrokken hulpverleners te meten. Onderwerpen daarvoor zijn of de cliënt zich gehoord heeft gevoeld, of zijn/haar vragen voldoende zijn beantwoord en/of de adviezen nuttig zijn. Bij betrokken hulpverleners is het vooral belangrijk om na te gaan of de adviezen voldoende handelingsgericht zijn.

  • Polikliniek Leeuwarden

    Meer

  • Polikliniek Monster

    Meer

  • Polikliniek Druten Canisius Wilhelmina Ziekenhuis

    Meer

  • Polikliniek Geldermalsen

    Meer

  • Polikliniek Zwolle

    Meer

  • Polikliniek Soest

    Meer

  • Polikliniek Harderwijk

    Meer

  • Polikliniek Urk

    Meer

  • Polikliniek Hillegom

    Meer

  • Polikliniek Apeldoorn

    Meer

  • Polikliniek Julianadorp

    Meer

  • Polikliniek Ede Horalaan

    Meer

  • Polikliniek Tiel

    Meer

  • Naschoolse dagbehandeling De Kanjers in Amersfoort Bruispad 2

    Naschoolse dagbehandeling in Amersfoort voor kinderen met een lichte verstandelijke beperking.

    Meer

  • Orthopedagogisch behandelcentrum Auriga in Dordrecht Grafelijkheidsweg 82

    In dit orthopedagogisch behandelcentrum kunnen kinderen en jongeren terecht met een lichte verstandelijke beperking en gedragsproblemen terecht.

    Meer

Terug naar boven